Thema: Leiding en Misleiding

Geplaatst op 26 oktober, 2025 door Serotia

“Leiding is ook begeleiding, twee mensen die samen in een bepaalde richting gaan waarbij één persoon de weg weet en zodoende kan voorkomen dat de ander de verkeerde richting op gaat. Bij misleiding is er ook sprake van mensen die de weg niet weten, maar is er iemand die zegt dat hij de weg wel weet, maar toch de mensen naar een andere route voert dan waar ze denken heen te gaan. Het enige verschil tussen iemand die anderen opzettelijk de verkeerde weg wijst en iemand die anderen per ongeluk de verkeerde weg wijst – in de veronderstelling dat het de juiste weg is – is gelegen in de intentie. Voor de praktijk van degenen die die weg volgen, maakt de intentie van de gids geen verschil: ze lopen verkeerd, of dat nu de bedoeling was of niet.”

Bovenstaande inleiding is niet van mij, maar van Medeia, toen ik vroeg wat er precies met het thema bedoeld werd. Haar woorden raken wel precies aan waar de schoen wringt.
Als ik het gegeven op wicca, hekserij en spiritualiteit als pad leg, dan zijn er heel wat misleiders op die wegen.
De verkeerde paden lopen omdat het niet bij je past, is een ander iets. Daar kom je al doende achter. Je kan er tenslotte pas over oordelen als je eraan gesnuffeld hebt. Dan is het stoppen en verder zoeken. Maar waar en hoe vind je wat je zoekt?

Ik deel een stukje van mijn zoektocht, dan heb ik het wel over zo’n 25 jaar geleden, ten tijde van de eeuwwisseling.

Met de opkomst van het internet kwamen er ook allerlei groepen op MSN, waaronder uiteraard ook heksengroepen. Ik was niet de enige zoekende op dit gebied. Ik raakte in gesprek met een vrouw uit Roermond, ook zoekend maar beduidend al beter geïnformeerd dan ik. Ze noemde zich Starbless, en heeft ooit via Gigaboek twee boeken uitgegeven onder deze naam. Helaas niet erg informatief en veel kopieerwerk vanuit diverse bronnen.

Maar zij wist mij te vertellen dat er een pubmoot was in Eindhoven. Een pubmoot is een  bijeenkomst op een bepaalde plaats. Deze pubmoot was georganiseerd door de Pagan Federation International en werd gehouden in een Ierse pub. Ik had toen nog geen idee wat de PFI precies was, maar er waren heksen, en je kon kennismaken. Dus wij afgesproken op het station in Eindhoven en lopend naar de Ierse pub. Er was een gastvrouw, want de locatie was ook de plek waar iedere maand een HeksenCafé werd georganiseerd, ook een soort pubmoot, een walhalla voor nieuwsgierige beginners als ik dus.

Spannend was dit wel. Wie kom je tegen? En wat zijn dat allemaal voor mensen. Gelukkig een openbare pub, dus zoveel raars kan er niet gebeuren, toch?!
“Zijn jullie lid van de PFI?” werd ons gevraagd. Nou nee dus, we wisten eigenlijk niet eens wat het was. “Nou dan mag je hier eigenlijk niet zijn”, zei de gastvrouw, want dit is alleen voor leden. Maar degenen die blijkbaar de scepter zwaaiden voor de PFI in Nederland zaten uiteraard ook aan tafel. En er werd ons, door een vrouw met lange zwarte haren die Nederlands met Engels accent sprak, een papier met uitleg en een formulier voor lidmaatschap onder de neuzen geschoven. Snel doorgelezen, handtekening eronder zetten en dan konden we naderhand het geld overmaken en nog contact opnemen als we vragen hadden, probleem opgelost. De dame in kwestie leerde ik kennen als Morgana en haar man Merlin was er ook bij. Toen we nog buiten stonden te wachten en rondkeken, liep er een elegante dame ons voorbij het café in, vergezeld door haar twee corgi’s die in haar kielzog mee hobbelden. Mijzelf toen nog niet realiserend hoeveel deze drie mensen voor mij zouden gaan betekenen bij het zoeken en bewandelen van mijn heksenpad.
Er ging een heksenwereld voor mij open die middag. Ik hoorde over jaarlijkse conferenties in Lunteren, bijeenkomsten van andere HeksenCafé’s en heel veel verhalen en discussies waarvan ik soms niet eens wist waar ze het over hadden. Ik zat en luisterde aandachtig naar al die mensen. Ik weet nog dat ik totaal overdonderd thuis kwam. Maar ik was vastbesloten om twee weken later naar de maandelijkse bijeenkomst van het HeksenCafé Eindhoven te gaan, op dezelfde locatie. Want daar zouden veel mensen uit de omgeving zijn. Dat was met de pubmoot niet, daar kwamen de mensen letterlijk vanuit heel Nederland bijeen – het merendeel vanuit de traditionele wicca.

Ik werd een vaste bezoeker van dit HeksenCafé maar ook van het HeksenCafé in Utrecht. Langzaam werd mijn Heksenwereld groter, en leerde ik steeds meer heksen en paganisten kennen.
Toen was er ook nog een gedegen forum met fijne en goede informatie, waar ik enorm veel van geleerd heb. Ik heb het hele land doorgereisd om bij de mensen te komen die mij echt konden begeleiden op mijn pad. En vele workshops gedaan die door de PFI georganiseerd werden. En ja, ik heb de plank qua leraren ook weleens misgeslagen, verwachtte misschien teveel, of er was toch niet die klik met de leraar die goed voor ons beiden was.
Ook ik heb opleidingen gedaan die niet helemaal aansloten bij hetgeen ik zocht, maar dat bedoel ik met dat snuffelen. Toch een stap maken om te kijken of dat is wat bij je past.
Mijzelf ingelaten met mensen die mij een kant op stuurden die ik eigenlijk niet wilde, en dan van een koude kermis thuiskomen. Ik heb menig keer het bijltje erbij neergegooid, want heksen zijn niet de makkelijkste mensen, en ego’s zitten soms in de weg.

Uiteindelijk ben ikzelf heel wat jaren gastvrouw van een HeksenCafé geweest en voorop stond bij mij altijd mensen goed informeren en op weg helpen naar hetgeen ze zochten.
Inmiddels ben ik 65 jaar, en zit ik geheel op mijn plek. Heb ik een eigen stroming ontwikkeld, omdat volgens mij de traditie hier en daar niet meer van deze tijd is. Sommige dingen kunnen echt anno 2025 niet meer, en dan met name onderdelen van inwijdingen. Ik merk ook dat de jongere generatie preutser is geworden, voorzichtiger in toenadering, logisch ook. Maar de kennis is zo fijn en je kan zoveel over jezelf ook leren als je dit pad bewandelt. Dus ik heb een manier gevonden om wél de leerstof door te geven, maar met hier en daar een twist wat betreft de manier van kennis overbrengen.

Ik zou iedereen die zoekende is nog steeds de raad geven om jezelf goed te laten informeren. Kijk of de klik er is met leraren. Wees niet bang voor hiërarchie, want dat hoor ik ook.
Op school was het niet anders: je hebt leraren en het is niet zo dat je met medeleerlingen het onderling zelf maar moet uitzoeken en uitvinden.
Laat je begeleiden, en ja, soms loop je een pad dat gaandeweg een doodlopende straat blijkt. Dan pak je weer een aftakking, komt er een nieuwe leraar op je pad en loop je weer met iemand anders een stukje op jouw pad mee.
Dat is goed … kijk rond, en blijf vooral voor ogen houden wat echt bij jou past, bij de dingen die je prettig vindt om te doen. Laat je niet dwingen tot zaken ‘omdat het zo hoort’ en al jaren zo gedaan wordt. Er zijn altijd andere wegen en mogelijkheden. Wees eerlijk naar jezelf, en naar anderen toe.
Dan wens ik iedereen die zoekende is … een mooi pad vol wijsheden.

Serotia
EarthCraft Wicca

Een caféFoto van een café (foto Elina Sazonova, Pexels)

Geplaatst in Artikelen | Getagged , , , , | Reacties uitgeschakeld voor Thema: Leiding en Misleiding

Leiding en misleiding gaan hand in hand

Geplaatst op 26 oktober, 2025 door Annemarie Kruit

Een vlam tegen ene zwarte achtergrond

Vuurgeest met het potentieel van goed en kwaad
antagonist in het verhaal van de Verhangen God;
bij beiden draait het om leiding en misleiding,
beiden meester in het verwerven van kennis en
veroorzaken van -chaos

Shape-shifters die niets schuwen om kennis te
vergaren. Zij mijden het vrouw-zijn niet en barende
in lange rokken – de een onder de aarde en de
ander op het eiland Sámsey – scheppen, vernietigen
en herscheppen ze

Bloedbroeders zijn het, twee handen op één buik.*
Het bier vloeit alleen in de Grote Zaal als ook de
Grappenmaker het gerstenat krijgt aangereikt. Odin
zaait met opzet tweedracht en bepaalt zo wie wel en
wie niet naar het Walhalla gaat

Het paard dat ontsproot uit de schoot van De God
van de Ondeugden werd verwekt door misleiding en
verleiding van de hengst van De Vorstreus. Het is de
Eenogige Wandelaar die zich laat leiden van de Hemel
naar de Onderwereld op deze achtbenige Sleipnir

Niets ontstaat uit stilstand, het is juist chaos die de
aanzet geeft tot creatie. De zon, het licht, ontstaat
vanuit het donker als de gaswolk een kernfusie onder-
gaat. Tot die tijd ligt Loki als een Griekse Prometheus,
na zijn scheldpartij, vastgebonden

onder de druipende bek van een gifslang wachtend
op de Ragnarok waarna het samengaan van licht
en donker weer wordt hersteld

Annemarie Kruit

*Nb. De uitdrukking is echt twee handen op een buik en niet vier 😊

Geplaatst in Gedichten / Poems | Getagged | Reacties uitgeschakeld voor Leiding en misleiding gaan hand in hand

Review: When Prayer Doesn’t Work

Geplaatst op 26 oktober, 2025 door Morgana

When Prayer Doesn’t Work: Reimagining Our Understanding and Expectations of Prayer
Margaret Somerville
Iona Books, October 2025. Order here: £ 12.99 excl. postage.

Margaret invited me to read her book in the Spring of 2025. I gladly accepted and ultimately read most of it during my visit to Sardinia in May. I can still recall sitting in the spring sunshine and doing some of the exercises she shared. Her anecdotes often had me in tears… of joy and sorrow as I remembered some of my own personal encounters. Back home, I wrote this review, which was later included as an endorsement.

In When Prayer Doesn’t Work, Margaret Somerville shares her own experiences of despair and joy, weaving them into a deeply personal narrative. As the Wise Woman, the Spinster, she becomes a guide — inviting us to reflect on our everyday lives as sacred texts, to sense the Divine in the ordinary, and to rethink, reframe, and reimagine how we approach prayer and contemplation.

Margaret encourages us to broaden our spiritual vision, to embrace diverse perspectives, and to explore new ways of connecting with the sacred. She challenges conventional notions of prayer, especially at life’s pivotal “threshold” moments:

“Traditional prayers at threshold moments might ask for forgiveness for what has been, might petition for guidance for what is to be. But here’s the tricky part — there is no reality other than the threshold itself. The prayer is standing in that moment of threshold, and being aware of the divine in the doorway with you. “Loving you no matter what lies behind. Loving you no matter what lies ahead.”

In the end, despite the wisdom offered by countless spiritual traditions and Holy Scriptures, we must confront ourselves — take responsibility for our actions, thoughts, and intentions — and, as Margaret puts it, “stand in that moment of threshold”, facing our personal Web of Wyrd.

This book opens new pathways and windows into spiritual understanding. I highly recommend it to anyone seeking fresh inspiration in their spiritual practice. It is especially valuable for those involved in interfaith work, offering insight into a range of religious and spiritual traditions — some of which were new to me. As a Wiccan Priestess, I was particularly pleased to see respectful inclusion of paganism and nature-based religions. Thank you, Margaret!

On October 18, 2025,  there was the official launch – online. I was thrilled to be able to attend and see not only Margaret but also Brother Jamal Rahman. We work together regularly for both Interfaith Alignment and the Charter for Compassion.

See:

See also: Interfaith Alignment

Bio & information

Rev. Dr. Margaret Somerville is the founder and director of Interfaith Alignment, a nonprofit fostering inclusive spaces for diverse traditions. With experience as a language educator, interfaith minister, and author, she creates programs that inspire connection, reflection and growth. In collaboration with the Iona Community, her work focuses on advancing justice, peace, and interfaith dialogue.

Geplaatst in Boeken, Recensies | Getagged , , , , , | Reacties uitgeschakeld voor Review: When Prayer Doesn’t Work

Review: Welsh Witchcraft

Geplaatst op 26 oktober, 2025 door Jana

Welsh Witchcraft. A guide to the spirits, lore, and magic of Wales
Mhara Starling, article
Llewellyn, 2022 (paperback), 255 p. ISBN 978-0-7387-7091-8. € 22,50. $ 18.99

Wales, or Cymru, as its name is in Welsh, is “a land rich with a legacy of myth, legend, superstition, and intrigue”. Its history and culture differ from that of its neighbour England. The attitude towards magic also varied in Wales, and maybe that is why in the period of witch hunts in England and Scotland there were far less accusations of witchcraft in Wales. There was not even a word to translate the concept of ‘witch’ in Welsh: in the rare occasions witch trials were held in Wales, the English word was used for the accused person. There was a strong belief in fairies. These of the mischievous kind, the ones you had to protect yourself from. When something went wrong, it could be blamed on the fairies. In Wales the ‘Swynydd’, the charmers and diviners, were respected and loved by their communities. Most of them were Christians, calling upon God, Jesus and Mary in their charms and incantations.

Still, Mhara Starling had to find ‘Welsh Witchcraft’, or the modern form that she now practises and teaches. Born in Wales, raised on the isle of Anglesey, and being a native Welsh speaker, she was immersed in the landscape and the culture of Wales. “I am a Welsh Witch, a Swynraig who is informed by the rich culture, mythology, and history of my land. My Witchcraft is rooted in a reverence for my culture, my native language, and the landscape in which I was raised.” She is not Wiccan, and spends a whole chapter on ‘Finding a Welsh Witchcraft’, including research on the words and concepts of ‘witch’, ‘magic’, ‘druidry’ and specific Welsh words. (The book contains a glossary and guide to Welsh pronunciation).

Other chapters explore the history of magic and witchcraft in Wales; the sacred landscape; legends of the land; divinities of the land, ‘Cerridwen: the archetype of the Welsh Witch’; fairy tales of Wales; Welsh fairies; practical Welsh witchery; the virtues of the natural world; and the ever-turning cycle.
I read the book (bought in Leiden/Leyden) because I planned to visit Wales and wanted to know more of its culture. This book and her Welsh Fairies. A guide to the lore, legends, denizens & deities of the Otherworld do provide a wealth of information on Welsh culture, myths, folklore, and the inhabitants of the Welsh otherworld. I’m not sure what the best order is: first reading the books, or first encountering the landscape. I could not really imagine that from reading.
But another way to use this book is as an introduction into practising Welsh Witchcraft. The many sound exercises will certainly give you the necessary insights. Not just for Witches, not just for those wanting to practise Welsh witchcraft.

The book also contains a ‘Recommended reading’ list and a bibliography, plus an index. Also the author is on TikTok, as @mhara_starling, where her witchcraft videos have more than a million views, according to the back cover of her ‘Welsh Fairies’ book (dating from 2024 – and highly recommended by Ronald Hutton). So here the old and the new Witchcraft worlds meet!

Geplaatst in Boeken, English articles | Getagged , , | Reacties uitgeschakeld voor Review: Welsh Witchcraft

Review: Cunning Folk

Geplaatst op 26 oktober, 2025 door Jana

Cunning Folk. Life in the era of practical magic
Tabitha Stanmore
Vintage, 2024 (paperback), 275 p. ISBN 978-1-529-93156-3. € 17,99. GBP 10,99

Imagine: it is the 17th century and you’ve lost your spoons. You cant’t find them anywhere – maybe they were stolen. Where do you go to, to find you spoons back? Or when your child has a fever, or something else is wrong in your life? There is no police to turn to, no emergency hospital service. But there are magicians, cunning folk, fortune tellers.

In nine chapters Tabitha Stanmore describes real life cases from ‘the era of practical magic’, with a central theme: How to find thieves and lost goods. How to win at trial. How to find love. How to get rich quick. How to gain a kingdom (because it were not only the poor and ‘common’ people seeking the help of magicians). And in the ‘conclusions’ at the end of the book, she draws parallels to our time: the book The Secret. Or The Manifestation Method, a TikTok hit.

Reading the chapters shows us how the lives of people from earlier ages did not differ that much from our own. What drove people to seek out guidance and help from ‘cunning folk’, what did it cost, and did it help? A fascinating read!

Geplaatst in Boeken, English articles | Getagged , , , | Reacties uitgeschakeld voor Review: Cunning Folk

Recensie: Hoofd in de wolken & voeten in de aarde

Geplaatst op 26 oktober, 2025 door Jana

Hoofd in de wolken & voeten in de aarde. Inzichten uit de natuur
Yvonne Vrijhof
Heks en Kruid, 2023 (4e druk; oorspr. 2017), 153 p. ISBN 978-90-826809-0-4. € 23,50

Yvonne Vrijhof woont in het gebied waar ik geboren ben, en is nog dagelijks te vinden in het duingebied waar ook haar roots liggen. Zij noemt zichzelf een ‘kruidenheks’ en geeft cursussen voor mensen die zich aangetrokken voelen tot de natuur, de maan en spiritualiteit. Dat sprak me aan. Haar andere boek Jaarcirkel. Leven in het ritme van de seizoenen kwam in 2021 al eens aan bod in de nieuwsrubriek, en daar werd de vraag gesteld wat een ‘natuurheks’ is, want zo had de IJmuider Courant haar genoemd.

In dit boek legt ze uit waarom het begrip ‘kruidenheks’ bij haar past, en ook de naam van haar bedrijf, ‘Heks en Kruid’. Voor haar heeft het woord ‘heks’ “de klank van een persoon die fijngevoelig/spiritueel is en daardoor de dingen in het leven en in de natuur in een nieuw licht durft te zetten. Iemand die kennis vergaart van aardse zaken door hier de tijd voor te nemen.” Op een andere bladzijde noemt ze zich ook een ‘groene heks’.

Het boek bestaat uit korte verhaaltjes die zijn gegroepeerd per maand, en waarin vrijwel steeds een inzicht wordt gegeven dat Yvonne heeft opgedaan in de natuur. Soms is het een oplossing voor een probleem dat in haar dagelijks leven speelt, soms een hartekreet van een boom. Zij stelt zich blijkbaar open voor het antwoord, op een manier die haar heel natuurlijk af lijkt te gaan. Ik denk dat het voor veel lezers even wennen zal zijn om te luisteren naar de natuur, of om je te realiseren dat je een antwoord krijgt. Het is een heel persoonlijk boek, met veel inzichten die specifiek voor Yvonne belangrijk zijn of op dat moment waren. Maar er zijn ook pagina’s waarop je je eigen inzichten kunt noteren. De waarde van dit boek vind ik vooral dat Yvonne door haar verhalen de lezer inspireert om naar buiten te gaan en zelf contact te maken met bomen en planten.

Geplaatst in Boeken | Getagged , , | Reacties uitgeschakeld voor Recensie: Hoofd in de wolken & voeten in de aarde

Inclusiviteit: een kernwaarde

Geplaatst op 3 augustus, 2025 door Frigga Asraaf

De Vlam voor Vrede – drie koorden als zinnebeelden van verbinding: links het LHBTQIA+-koord, in het midden het vredeskoord, rechts het bezielde verbindingskoord.

Het onderwerp inclusiviteit en diversiteit heeft mijn bijzondere aandacht. Dit is deels persoonlijk: ik ben een vrouw, ik heb al dertig jaar een chronische, beperkende ziekte, ik ben neurodivergent en inmiddels op leeftijd. Daarnaast is er mijn rol als vredeswever. Met de Vlam voor Vrede, een internationale en inclusieve heidense gebedskring, voeren we al jaren verbindende rituelen uit, de laatste jaren ook met specifieke aandacht voor inclusiviteit en diversiteit.

Kort gezegd betekent inclusiviteit dat iedereen, ongeacht afkomst, gender, seksuele oriëntatie, geloof of beperking, zich welkom en gerespecteerd kan voelen. Diversiteit verwijst naar de erkenning en waardering van de verscheidenheid aan achtergronden, standpunten en ervaringen binnen een gemeenschap.

Telkens opnieuw besef ik hoeveel ik nog te leren heb, en hoe weinig ik er eigenlijk over weet. Dat was ongeveer was vier jaar geleden de aanleiding om het initiatief te nemen voor een Engelstalige podcast, die The Wyrd Thing zou gaan heten. Het Oud-Engelse woord wyrd betekent ‘lot’ en veranderde in de loop der tijd in weird. De uitspraak bleef hetzelfde, maar de betekenis verschoof naar ‘vreemd’. Onze keuze voor de naam lichten we op onze website als volgt toe: “We konden deze woordspeling niet weerstaan, omdat velen van ons – mensen die zich niet binnen de norm voelen passen – als weird worden gezien door de meerderheid, terwijl alle mensen gebonden zijn aan hun persoonlijke lot.”

Wat volgt, zijn mijn zienswijzen als mens en Germaans heiden.

Het is lastig om in algemene termen over heidendom en paganisme te spreken, omdat beide brede verzamelbegrippen zijn voor verschillende stromingen, zoals wicca, hekserij, druïdisme en Germaans en Keltisch heidendom, elk met hun eigen benaderingen. Inclusiviteit en diversiteit overstijgen echter deze verschillen en zouden in alle stromingen vanzelfsprekend moeten zijn en de nodige aandacht krijgen.

Heidendom en paganisme kennen een verbondenheid met het verleden en zijn tegelijkertijd levende en groeiende spirituele stromingen. Hopelijk staan vele van hun aanhangers open voor de diversiteit van vandaag de dag. Inclusiviteit is immers geen bedreiging voor authenticiteit. Het betekent namelijk niet dat bestaande werkwijzen en tradities zomaar overboord gegooid moeten worden, maar wel dat het nodig is om na te denken over hoe deze aansluiten bij de wereld van vandaag en van morgen. Inclusiviteit en diversiteit zijn een verrijking, ook voor heidendom en paganisme en dit houdt deze toegankelijk voor toekomstige generaties. Jonge mensen pakken het misschien heel anders aan dan wij, en dat is goed. Als oude rotten kunnen wij hen daarin ondersteunen met onze levenservaring en kennis over onze stromingen.

Veilige ruimte

Inclusiviteit betekent actief zorgen dat iedereen zich welkom en gehoord kan voelen, ongeacht fysieke mogelijkheden, neurodivergentie, gender, afkomst of andere kenmerken. Diversiteit gaat over het erkennen en waarderen van verschillende manieren van denken, voelen en waarnemen binnen een samenleving, gemeenschap of groep. Dit vraagt onder meer om bewuste keuzes in taal, toegankelijkheid en structuren, met aandacht voor mogelijke barrières. Drempels of barrières zijn obstakels die mensen belemmeren om volwaardig mee te doen, bijvoorbeeld door fysieke, sociale, financiële of communicatieve uitsluiting.

Een veelgehoorde term is safe space, oftewel een veilige ruimte: een omgeving waarin mensen zich welkom, gerespecteerd en geaccepteerd kunnen voelen, zonder angst voor discriminatie, oordeel of uitsluiting. Het biedt ruimte om jezelf te kunnen zijn, kwetsbaarheid te kunnen tonen en ervaringen te delen, zonder angst voor negatieve gevolgen. Het creëren van zulke veilige ruimtes is essentieel om open communicatie, vertrouwen en wederzijds respect te bevorderen. Dit stelt vooral mensen uit gemarginaliseerde groepen in staat om volwaardig deel te nemen aan gesprekken en activiteiten. Een veilige ruimte draagt bij aan het welzijn van de hele gemeenschap en kan diepere verbindingen mogelijk maken.

Niets over ons, zonder ons

De Engelse uitspraak Nothing about us, without us (‘Niets over ons, zonder ons’) is wat mij betreft essentieel. Werkelijke inclusiviteit houdt in dat degenen die te maken hebben met uitsluiting of barrières niet alleen onderwerp van gesprek zijn, maar zelf een stem hebben en juist ook mede bepalen hoe een gemeenschap of groep open, toegankelijke en veilig kan worden vormgegeven. Een van mijn motto’s in dezen is: praat met mensen in plaats van over mensen.

Al ruim 15 jaar ben ik als ik zelfstandig wil reizen aangewezen op speciaal vervoer en bij het reizen met de trein nog bijna altijd op in- en uitstaphulp om met mijn scootmobiel de trein in en uit te kunnen rijden. Kort geleden had ik een leuk gesprek op een station met een jongeman die mij kwam helpen bij het instappen. Hij vertelde dat hij dit werk nu een paar jaar doet en zich daardoor bewust was geworden van de drempels die er zijn voor mensen met beperkingen die gebruik moeten maken van hulpmiddelen als een rolstoel, een scootmobiel en dergelijke. “Hiervoor heb ik er nooit over nagedacht”, zei hij.

Deze opmerking deed mij terugdenken aan mijn eigen leven. Ruim dertig jaar geleden werd ik plotseling beperkt in mijn doen en laten. Ik kreeg de diagnose Posttraumatische Dystrofie, met het destijds gangbare advies om het aangedane deel – in mijn geval mijn linkeronderbeen – zo min mogelijk te belasten. Van de ene op de andere dag moest ik gebruikmaken van een rolstoel. De PTD is nooit helemaal verdwenen en heeft mijn lichaam een knak gegeven, waardoor er in de loop der jaren meer klachten zijn ontstaan. Uiteindelijk kreeg ik ook de diagnoses ME/CVS en fibromyalgie, bij elkaar drie aandoeningen die leiden tot voortdurende uitputting en pijn (en nog veel meer).

Door eigen ervaring begon ik pas te beseffen hoe weinig mensen echt begrijpen wat het betekent om te leven met een chronische en beperkende ziekte. Vóór die tijd was ik daar zelf namelijk even onbewust van. Een belangrijke les die geleerd heb, is misschien wel dat je de werkelijke behoeften van mensen met een beperking niet kunt invullen en (on)mogelijkheden voor hen niet kent. Tenzij je er zelf ervaring mee hebt: persoonlijk of uit je directe omgeving. Dan nog is het zaak in het achterhoofd te houden dat alleen diegenen zelf kunnen aangeven wat werkelijk nodig is. Geen enkele algemene richtlijn of welmenend advies kan de persoonlijke ervaring en expertise vervangen van iemand die daadwerkelijk met deze situatie leeft. Het gaat trouwens verder dan mijn eigen ervaring met beperking en neurodivergentie, want het geldt natuurlijk ook als het gaat om gender, afkomst of andere kenmerken van mensen – niemand kan de werkelijkheid van een ander volledig begrijpen, laat staan bepalen wat iemand nodig heeft.

De Vlam voor Vrede – dit schilderij van Frigga Asraaf laat vuur zien als oerkracht: verterend en scheppend, een bron van licht, warmte en verbinding.

Praktische toegankelijkheid: kleine veranderingen, groot verschil

Toegankelijkheid lijkt soms een abstract begrip, maar in de praktijk maken kleine aanpassingen een groot verschil. Hieronder volgen enkele aandachtspunten die kunnen bijdragen aan een meer inclusieve omgeving.

– Voor mensen met chronische pijn kan langdurig op harde stoelen zitten nog meer pijn betekenen.
– Lang stilzitten kan lastig zijn voor neurodivergente mensen, net als presentaties of lezingen die zonder onderbreking waarschijnlijk te veel concentratie vragen.
–  Zijn er voldoende pauzes ingelast, korte (10 minuten) om de drie kwartier en langere (een uur) voor eventuele maaltijden.
– Voldoende frisse lucht en bij voorkeur ramen die open kunnen. Klimaatbeheersing in binnenruimten is voor sommige mensen onprettig. Het constante gebrom ervan kan een bron van overprikkeling zijn.
– Kan iedereen meedoen aan het ritueel? Vormt de kring zich om mensen heen die moeten blijven zitten?
– Zijn er aanwezigen die last hebben van wierook, rook of sterke geuren?
– Kan iedereen goed horen wat er gezegd wordt? Is er voldoende licht, maar niet te fel?
– Gebruik van inclusieve taal, zoals genderneutrale termen.

Dit zijn geen bijkomstigheden, maar essentiële aspecten die bepalen of iemand zich welkom kan voelen. Natuurlijk weten we dat niet alles altijd haalbaar is – dat wordt ook niet verwacht. Toegankelijkheid gaat over wat binnen redelijke grenzen mogelijk is. Daarom is het belangrijk dat een groep of organisatie helder communiceert over wat wel en niet geboden kan worden, en openstaat voor overleg. Er zijn lang niet altijd pasklare oplossingen; vaak is het een zoektocht, en behoeften kunnen tegenstrijdig zijn. Soms is er een spanningsveld tussen mensen die meer volume nodig hebben (bijvoorbeeld slechthorenden) en mensen die gevoelig zijn voor (plotseling) hard geluid. Voor plotselinge geluiden kan een waarschuwing vooraf al veel verschil maken. Daarom is het goed om vooraf te vragen naar eventuele specifieke aandachtspunten, zodat je daar rekening mee kunt houden.

Wat voor mij echt telt, is dat mensen zich bewust zijn van dat er op de achtergrond zaken kunnen meespelen — en dat ook serieus nemen. Natuurlijk is een oplossing belangrijk, maar gezien en gehoord worden kan gevoelsmatig al een wereld van verschil maken. Wat mij vooral helpt, is duidelijkheid: zodat ik zelf kan inschatten wat haalbaar is, en waar ik wel of niet ruimte voor heb. Alles wat ik onderneem kost energie, en voor de dingen die ik het liefst doe, is die prijs vaak hoog.

Terugkijkend op mijn eigen ervaringen: dikwijls was ik de enige die zat tijdens een ritueel. Jarenlang nam ik een opklapbare tuinstoel mee naar bijeenkomsten, zodat ik zeker wist dat ik kon zitten. Zolang de kring stilstaat is dat wat het is, maar zodra de kring in beweging komt, was ik de enige die niet mee kon doen. Bijvoorbeeld wanneer mensen zich omdraaien naar de windrichtingen, gaan lopen, of samen naar het midden bewegen voor een groepsknuffel. Het is me opgevallen dat de ritueelbegeleider vaak niet lijkt te beseffen dat er misschien mensen zijn die niet kunnen meelopen of draaien.

De laatste jaren wordt er gelukkig meer rekening mee gehouden, en staan er bijvoorbeeld banken in een kring, waar de mensen die staan een kring omheen vormen. Dat geeft een gevoel van welkom zijn en erbij horen. Nu de banken er staan, zijn ze meestal helemaal gevuld. Het is natuurlijk niet zo dat van de ene op de andere dag meer mensen moeite hebben met (lang) staan. Misschien vonden mensen het eerder lastig om het bespreekbaar te maken, of was er simpelweg geen ruimte om het te vragen.

Iets dat heel gemakkelijk uit te voeren is, is genderneutraal taalgebruik: kiezen voor woorden en formuleringen die geen specifiek mannelijk of vrouwelijk geslacht benoemen, zodat iedereen zich hierin kan herkennen. Gendergebonden aanspreekvormen en termen, zoals ‘dames en heren’ zijn bijvoorbeeld te vervangen door: welkom allemaal, beste gasten, lieve deelnemers. De woorden god en goden zijn mannelijk. Ik wilde voor een aanroep naast ‘goden en godinnen’ ook een genderneutrale vorm bedenken. In een woordenboek vond ik het Proto-Germaanse guthan, een onzijdig zelfstandig naamwoord dat ‘god’ betekent. Ik gebruik het nu zowel in het Nederlands, Engels als Duits, enkelvoud guthan en meervoud guthans.

Een holistische benadering van toegankelijkheid

Een holistische benadering van toegankelijkheid komt uiteindelijk iedereen ten goede, omdat het een comfortabelere omgeving creëert voor alle aanwezigen. Holisme staat voor naar het geheel kijken, in plaats van naar losse onderdelen. In het geval van toegankelijkheid gaat het om een optelsom van zaken zoals:

Fysieke omgeving (stoelen, bewegingsruimte, lift, hellingbaan)
Zintuiglijke ervaringen (geluid, licht, geuren)
Sociale structuren (hoe activiteiten georganiseerd zijn)
Communicatie (taalgebruik)
Cognitieve aspecten (concentratie, informatieoverdracht)
Financieel (kosten, financiële drempels)
Bereikbaarheid (afstand vanaf OV, parkeerruimte, mogelijkheid om voor de deur te worden afgezet)

Door een holistische aanpak erkennen we dat toegankelijkheid een samenspel is van verschillende factoren. Het gaat niet om losstaande aanpassingen, maar om een geïntegreerde visie op hoe ruimtes en ervaringen voor iedereen prettig en betekenisvol kunnen zijn.

Duidelijkheid over toegankelijkheid

Het een hoeft het ander niet uit te sluiten. Bijvoorbeeld de keuze om een locatie geheim te houden in een aankondiging van een bijeenkomst is geen belemmering om belangrijke informatie te verstrekken over de toegankelijkheid. Geef aan of het terrein geschikt is voor rolstoelen, of een gebouw drempelloos is, of er een invalidentoilet aanwezig is, en wat de afstand is tot het dichtstbijzijnde station. Ook details zoals de beschikbaarheid van een stilteruimte kunnen voor sommige mensen essentieel zijn.

Dergelijke informatie helpt mensen om vooraf in te kunnen schatten of de bijeenkomst voor hen haalbaar is en voorkomt teleurstellingen. Niemand wil enthousiast uitkijken naar een samenzijn en het weerzien van vrienden, om vervolgens te ontdekken dat de locatie ontoegankelijk is. Wees eerlijk en duidelijk wanneer iemand vraagt naar bijvoorbeeld bereikbaarheid of toegankelijkheid. Beantwoord hun vragen zo concreet mogelijk en vermijd het doen van aannames of gissen naar hun behoeften. Zo geef je mensen de kans om zelf te bepalen of deelname mogelijk is, wat ze daarvoor nodig hebben en wat zij eventueel moeten regelen.

Intersectionaliteit en verborgen drempels

Sommige mensen ervaren meerdere vormen van uitsluiting tegelijk. Dit kan bijvoorbeeld iemand zijn die zowel queer als gehandicapt is of iemand die zwart en neurodivergent is. Door aandacht te hebben voor intersectionaliteit – de manier waarop verschillende vormen van uitsluiting elkaar kunnen versterken – kunnen we beter begrijpen welke specifieke barrières mensen in hun leven, de samenleving en in onze gemeenschappen tegenkomen. Dit stelt ons in staat om een breder scala aan ervaringen te erkennen en te werken aan het wegnemen van drempels die anders misschien over het hoofd gezien zouden worden.

Zelfbespiegeling en dialoog

Met dit schilderij verbeeldt Frigga Asraaf dat we samen sterker staan. De Inguz-rune staat voor haar ook voor inclusie en laat hier dynamische cirkels van verbinding zien, waarin onze plek kan verschuiven. Soms sta je aan de buitenrand, waar je kracht en bescherming kunt bieden vanuit je privilege, expertise of ervaring. Op andere momenten beweeg je naar binnen, waar je wijsheid en steun kan vinden. We dragen allemaal meerdere talenten in ons. Waar jij vandaag je hand reikt, kan ik morgen de mijne aanbieden. Deze wederkerigheid behoort tot het hart van inclusie – waarin we diversiteit en elkaars volledige menselijkheid erkennen en vieren.

Gastvrijheid, gemeenschap en wederzijds respect worden vaak gezien als belangrijke waarden binnen heidense en paganistische stromingen. Tegenwoordig wordt daarbij ook steeds vaker stilgestaan bij inclusiviteit, diversiteit en toegankelijkheid. De manier waarop we taal gebruiken – zowel in spreken als schrijven – kan, zoals gezegd, hierin een rol spelen, omdat inclusief taalgebruik kan bijdragen aan een omgeving waarin ook mensen uit gemarginaliseerde groepen zich welkom en erkend kunnen voelen. Respect, openheid en gastvrijheid blijven waardevol om een gemeenschap te vormen waarin ruimte is voor diversiteit.

Diversiteit en inclusiviteit zijn geen modewoorden, maar behoren tot de kernwaarden van onze heidense/paganistische stromingen. Het zijn geen einddoelen, maar een levenslang proces van leren, vormgeven en aanpassen. Het is essentieel om jezelf en je gemeenschap of groep kritisch te blijven toetsen. Het is gemakkelijk om te denken dat je open en gastvrij bent, maar is dat werkelijk zo? En voor wie? Zijn er onbewuste drempels die bepaalde mensen buitensluiten? Is er zowel letterlijke als figuurlijke toegankelijkheid? Zijn er structuren die verandering tegenhouden? Welke kleine verandering zou jij kunnen doorvoeren om je bijeenkomst, groep of organisatie toegankelijker te maken? Wat zou jij zelf nodig hebben om je welkom te voelen?

Werkelijke inclusiviteit vraagt om regelmatige zelfbespiegeling en de bereidheid om naar anderen te luisteren, ook als dat ongemakkelijk is. Dit geldt voor zowel meer gesloten structuren, zoals wicca- en heksencovens en druïdische groves en seedgroups, als voor open groepen, organisaties en gemeenschappen.

Tot slot

Het thema van dit nummer is traditie en vernieuwing, en voor mij sluit dat naadloos aan bij het onderwerp van dit artikel. Het begrip ‘traditie’ betekent het doorgeven van gewoonten, gebruiken, kennis of waarden van generatie op generatie. Maar laten we onszelf niet voor de gek houden: dat geldt voor geen van onze stromingen. We putten uit wat ons is overgeleverd, maar dat is niet hetzelfde als een ononderbroken lijn van overlevering. Ook ik gebruik het woord ‘traditie’, maar ik ben me ervan bewust dat het gaat om nieuwe tradities, die misschien in sommige stromingen vast lijken te liggen – in werkwijzen, rituelen en vormen – maar die zich in mijn ogen blijven ontwikkelen, om mee te groeien met hun tijd. Het gaat immers om de inhoud, niet om de verpakking. De vraag is dus: wat willen wij graag doorgeven aan de volgende generaties? Wat vinden we de moeite waard om te behouden, en welke vernieuwing is daarvoor nodig?

Laatst las ik de uitspraak: “In paganisme hebben we de traditie om de vereniging van het mannelijke en het vrouwelijke principe te eren.” Dat zette me aan het denken, want voor mij draait Germaans heidendom niet om een strikte man-vrouw-dualiteit. De krachten van schepping, groei, rust en vernieuwing vormen een eeuwige kringloop, en die krachten zijn niet per se gebonden aan gender. Het idee van een godenpaar – de God en de Godin – is historisch gegroeid, en voor velen nog steeds waardevolle symboliek. Symbolen zijn krachtig, en juist daarom is het belangrijk om ruimte te maken voor diversiteit. Laten we ons daarom eens afvragen: hoe maken we beelden die ook spreken tot mensen die zich niet herkennen in traditionele genderrollen? Inclusiviteit vraagt dat we verder kijken dan de oude kaders – in dit geval niet om ze te vervangen, maar om ze aan te vullen. Laten we onszelf en elkaar vragen blijven stellen, elkaar blijven uitdagen, en samen blijven leren en groeien. Zo kunnen onze groepen en gemeenschappen blijven bloeien – en relevant zijn en blijven voor iedereen die zich daarbij wil aansluiten.

Tijdens de ‘Hoe!? DICHTER bij Dordt’-avond op 5 juni in de Stadsbibliotheek van Dordrecht, met als thema ‘In de voetsporen van’, droeg Frigga Asraaf haar eigen gedicht voor.

Verder lezen over inclusiviteit en diversiteit: Taal als een sleutel voor verandering en inclusie
Het artikel benadrukt hoe bewust taalgebruik kan bijdragen aan een inclusievere samenleving. Het bevat een korte begrippenlijst met uitleg over veelvoorkomende termen en geeft voorbeelden van wat DEI (Diversiteit, Equity & Inclusie ) of in het Nederlands D&I (Diversiteit & Inclusie) omvat.

Alle afbeeldingen bij dit artikel: © Frigga Asraaf

Geplaatst in Artikelen, Gedichten / Poems | Getagged , , , , , , , , , | Reacties uitgeschakeld voor Inclusiviteit: een kernwaarde

Lekke vormen efficiënt repareren met HI

Geplaatst op 3 augustus, 2025 door Yoeke

door Yoeke Nagel

‘Onze Vader, die in de hemelen zijt…’
Oh kom op, je hebt die tekst wel eens gehoord, toch?

Het Onzevader is misschien wel de krachtigste spreuk die ik ooit heb gehoord, uitgesproken, ervaren. Geen wonder. Een tekst die al decennialang, wereldwijd, op elk moment van de dag door miljoenen mensen wordt gebeden, uitgesproken, gefluisterd, gezongen, gejammerd, is zo geladen als een bliksemflits. Ook voor wie beschadigd werd door een christelijk verleden, heeft de tekst vaak nog een heftige lading, een gruwelijke.

Natuurlijk verbindt elke Onzevaderzegger zijn of haar eigen, persoonlijke, beeld of visie aan de tekst. Gedeeltelijk lispelend aangeleerd, dwars door grondige weerstand heen, gedeeltelijk zelf verzonnen of diep doorvoeld, onverwacht ervaren of opnieuw beleefd. Een traditionelere vorm van magie kan ik niet bedenken. Wie het Onzevader bidt, gebruikt een oeroude vorm die dagelijks over de hele wereld opnieuw opgeladen wordt met gloeiend individueel godsverlangen.

De vorm is lek

Dat gebeurt niet met elke oeroude vorm. ‘Gecondoleerd’ zeggen, als publiek gaan staan na een voorstelling, een dromenvanger boven je bed hangen of iemands hand vragen – het had vermoedelijk ooit een grotere lading dan tegenwoordig.

Veel traditionele vormen zijn lek geraakt. De lading is eruit, de inhoud verdwenen, de kracht die het ooit had is verloren gegaan. De tekst heeft geen betekenis meer voor wie ‘m uitspreekt, de handeling is een vastgeroeste, protocollaire verplichting geworden.

Maar vernieuwing werkt ook niet altijd goed. Een gifje sturen inplaats van een luisterend oor bieden, een plastic pompoen voor de deur zetten met Halloween – nieuwe handelingen kunnen zich loswringen van lading en inhoud en gillend de horizon voorbij flapperen.

Op de breuklijn tussen verstoft traditioneel en moeizaam gekunsteld nieuw ligt de kans om een passende, herkenbare, invoelbare, uitvoerbare vorm bij je intentie te vinden. Lukt dat, dan heb je een krachtig magisch instrument, een ontroerend ritueel, een helende spell. Ideaal, zou ik zeggen, is om bij zo’n magische creatie traditioneel en vernieuwend te combineren. Traditioneel voor de structuur die worteling in het onderbewuste mogelijk maakt, vernieuwend om actuele, persoonlijke, invoelbare woorden en handelingen toe te voegen. Zo kan een stevig en sprankelend geheel ontstaan van intentie, tekst en handeling, dat appelleert aan zowel ons diepste verlangen en magisch onderbewuste als onze alledaagse realiteit.

Schrijven? Een brug van woorden

Met de invoering van AI, in de vorm van ChatGPT, worden we massaal uitgenodigd om die vorm van creatie maar op te geven. Verrassend veel mensen schakelen vrijwillig een denkmachine in om zichzelf vrij te stellen van het menselijk proces dat creatie mogelijk maakt. Dat zie ik op een pijnlijke manier terug in mijn werk als schrijfcoach. Daar moet ik even een paar dingen over kwijt.

De traditionele manier van werken aan een tekst is: je hebt een vraag, een verlangen, een overtuiging, een gedachte. Die bespreek je met anderen om te weten hoe zij erover denken. Je zoekt er meer informatie bij. Je leest erover, je mijmert, droomt en discussieert. Je wilt je gedachten delen met anderen – een brug bouwen tussen jouw hoofd en dat van je lezer. Daarvoor moet je je woest heen en weer springende gedachten onder woorden brengen, zodat ze even rustig blijven zitten en zowel jijzelf als een ander ze goed kan zien. Je kiest welke gedachtelijnen, feiten en bespiegelingen je wilt gebruiken in je stuk. Je bepaalt een beginpunt van je tekst, je noteert een einde. Dan weef je je gedachtenlijnen op een min of meer overzichtelijke manier in elkaar en test uit of een lezer snapt wat je geschreven hebt. Als je geluk hebt, zoals ik, is er een briljante eindredacteur die je op de gaten en struikelingen in je tekst wijst zodat je gericht kunt gaan herschrijven.

Tijdens dat hele proces verdiep je je pas werkelijk in je onderwerp. Het werken aan je tekst is tegelijkertijd je onderzoek. Je ontdekt steeds meer lijn in je eigen gedachten, tot je uiteindelijk zelfs snapt waarom het onderwerp jou persoonlijk zo raakt dat je er je tijd, aandacht, energie en schrijfkunst aan wilde besteden. Wat ontstaat is niet alleen jouw tekst, dit is een zichtbaar deel van jouw sprankelende geest. Je bent de volledige eigenaar van wat er in je stuk staat. Het is geworteld in je eigen realiteit, je kent je bronnen, je hebt welbewust je afwegingen gemaakt.

Als beloning kan je lezer nu in je hoofd kijken en jou zien, jouw gedachten proeven en erop reageren. Er is een brug geslagen tussen jou en de ander, tussen jou en de goden als het ging om een gebedstekst. En ik vermoed dat je op magisch niveau ook helderheid hebt gecreëerd: de mijmeringen en feiten, twijfels en overtuigingen die jij aan elkaar hebt weten te knopen in tekst, vormen nu ook voor anderen een fijnmazig web van gedachtenkoppelingen. Intentie, inhoud en vorm vallen samen en je bent een tevreden mens. Je weet meer dan voorheen, je hebt iets gecreëerd dat er eerder nog niet was en je bent niet meer alleen.

Dát was schrijven. Vroeger. Traditioneel.

Schrijven? Klaar.

De nieuwe manier is: je kiest een onderwerp, je tikt in ‘schrijf een tekst over dit onderwerp, max. 500 woorden.’ Klaar.

Pijlsnel levert Artificial Intelligence, AI, je vervolgens een tekst die met een digitale kaasschaaf van eerdere teksten uit een brij van onherkenbare bronnen is afgeflinterd en in een technisch-logische volgorde onder elkaar is gezet.

Je hebt een nieuwe vorm. Een lege vorm. Niet eens lek, gewoon leeg. Je eigen aandacht zit er niet in, je hebt geen keuzes hoeven maken uit de deelonderwerpen die je tegenkwam tijdens je research, je hebt je niet in je onderwerp hoeven verdiepen, je hebt geen nieuwe inzichten opgedaan tijdens het werk en het zijn niet jouw woorden maar die van een machine – zelfs al heb je die misschien wel de opdracht gegeven om jouw schrijfstijl te hanteren. En je hebt geen brug gebouwd tussen jou en je medemens, die dan ook nauwelijks reden heeft om zo’n tekst te lezen. De kans bestaat bovendien dat de bronnen van AI inmiddels al zo vervuild zijn dat er klinkklare onzin in staat. Geladen is de tekst op geen enkele manier.

Het is een lege vorm. En dat kan misschien voor sommige doeleinden voldoende zijn, maar niet voor magisch werk. Zelfs niet als je prompt slim geformuleerd was en je nog wat schaaft aan de tekst die je krijgt.

‘Kruimeldief in het westen…’

Ik ben geen hardcore tegenstander van nieuwigheid hè, laat dat duidelijk zijn.
Als Reclaimer ben ik dolblij met een paar begenadigde docenten die me niet-traditionele technieken toonden om het grillige pad tussen de werelden te bewandelen.

Niet-traditioneel omdat er bij Reclaiming graag gewerkt wordt met zelfgeschreven teksten, en glorieus verrassende symboliek. ‘Vanavond roepen we de unieke kwaliteiten van de windrichtingen aan met het noemen van keukenapparatuur. We verwelkomen de staafmixer in het oosten, de warmhoudplaat in het zuiden en de kruimeldief in het westen…’

Ik kan je verzekeren, dat werkt niet. Oké, en ook weer wel.

Het grote voordeel van dit soort vernieuwing is niet de efficiënte gebruikswaarde ervan. De waarde van vernieuwing zit ‘m voor mij in het opdiepen van de kern van de zaak, door het wegsnijden van verstoffing en gewoontevormen. Wat is de essentie van een ritueel? Wat wil ik nou eigenlijk? Wat is mijn intentie, wat en wie wil ik bereiken met mijn woorden, mijn handelingen? Vanuit die kern, de diepste essentie van wat ik vorm wil geven, ga ik zoeken naar passende, nieuwe symboliek. Concreet: traditioneel beginnen we een ritueel met het aanroepen van de kwaliteiten van de windrichtingen. Eindeloze herhaling van dezelfde tekst daarbij kan die vorm lek prikken. Dus komt de traditionele vorm in aanmerking voor vernieuwing: we kunnen ‘m opnieuw vullen met betekenisvolle, voelbare lading.

Om te kijken wat nu eigenlijk die kracht van het oosten is moet ik ‘m helemaal ontleden. Wat vindt er in dat oosten plaats? Waar staat het voor? Waar herken ik dat in mijn eigen leven, in mijn omgeving, in de natuur, in mijn lichaam, mijn keuken?

Het zoeken naar nieuwe vormen betekent dat je eerst teruggaat naar de essentie, waarna zelfs de lege oude vorm geen belemmering meer vormt voor het opnieuw vormgeven van de inhoud waar je mee wilt werken. Je kunt daarmee verrassende nieuwe woorden en vormen vinden óf kiezen voor de traditionele vorm, maar nu gevuld, geladen met je nieuwe inzichten en de kracht van je persoonlijke intentie.

In de verte lijkt dat op hoe je toewerkt naar de juiste prompt voor chat-gpt. Je gaat terug naar de kern van je verlangen, je benoemt welke vorm jij passend vindt en – och, als je dat allemaal weet ontbreekt alleen nog jouw inzicht, je intentie en je verlangen je te verbinden met anderen. Weet je trouwens wat een goede manier is om die details vervolgens alsnog te integreren in je tekst? Schrijven. Met je eigen warhoofd. Ik kan het je aanraden. Vernieuwende teksten en krachtige rituelen maak je met HI. Human Intelligence.

Yoeke Nagel geeft vanaf vrijdag 26 september een training ‘Schrijven met HI’ voor iedereen die liever zelf tot de kern komt. Meer informatie: www.yoekenagel.nl

Geplaatst in Artikelen, Columns | Getagged , , , , , | Reacties uitgeschakeld voor Lekke vormen efficiënt repareren met HI

Traditie en Vernieuwing

Geplaatst op 3 augustus, 2025 door Serotia

door Serotia

De geboorte van een traditie gaat niet over één dag ijs. In het geval van EarthCraft Wicca gingen er zelfs jaarcycli overheen voordat de realisatie kwam dat nieuw Vuur pas kan branden wanneer de Aarde vruchtbaar is. De Maan broedde en ontnam. Totdat de planeten samenspanden en het Vuur op Aarde ging branden als een heldere vlam.

Ik ben een Alexandrian ingewijde heks en heb de traditie, zoals in Traditionele Wicca, van dichtbij meegemaakt via verschillende takken c.q. stromingen. Zowel binnen de Gardnerian tak als de Alexandrian stroming heb ik mijn opleidingen gehad en van beide tradities ruime kennis en kunde opgedaan – om uiteindelijk dus toch binnen de laatstgenoemde stroming mijn inwijdingen te verkrijgen.
Wat mij betreft ontloopt het elkaar qua lesmateriaal niet zo. Voor mij persoonlijk hebben beide stromingen plus- en minpunten, dingen die mij interesseren en aspecten die mij minder liggen. Dat geldt met name voor het rituele gedeelte, want kennis opdoen is voor mij niet onderhevig aan een bepaalde stroming.
Ik vind het heerlijk om – down to Earth – mijn rituelen te doen. Bijvoorbeeld in het bos met zo min mogelijk tools, liefst alleen wat ik om mij heen vind, in mijn gewone kleding en stevige stappers. Maar het is ook fijn om in een gewaad met een mooi aangekleed altaar, voorzien van alle pracht en compleet met alle toeters en bellen, ceremonieel uit te pakken in een ritueel.

Zoveel jaar geleden stond ik binnen onze coven ineens voor een keuze welke kant ik nu op wilde. Ik werkte al jaren samen met een Hogepriester aan mijn zijde, die net als ik een individueel pad had bewandeld naast onze eclectische coven. Alleen had hij voor het Gardnerian pad gekozen en ik voor het Alexandrian pad. “Het beste van twee paden!”, heb ik toen geroepen. Omdat het toch een samensmelting van twee stromingen zou worden, werd EarthCraft Wicca geboren. Niet Gardnerian en ook niet Alexandrian, maar een stroming waarin we de vrijheid zouden nemen om ons eigen pad uit te stippelen en te ontdekken. Waar ik toch meer het Left-Hand Path op wilde, bleef hij vasthouden aan het Right-Hand Path en (naar mijn smaak) teveel aan de Gardnerian traditie. Voordat EarthCraft Wicca goed en wel het levenslicht kon aanschouwen, was het al –haast – ter ziele, want de paden tussen ons scheidden zich.
Wat ik ook om mij heen merkte was dat steeds meer traditionele covens werden ontbonden. De covens waarin ik mijn opleidingen heb gehad zijn alle vier opgelost in het niets. Soms wegens ziekte, maar vaak ook omdat mensen de commitment niet vol kunnen houden, en de covens verlieten. Commitment blijkt voor het voortbestaan van een coven nog een hele uitdaging.
Het eerste jaar van EarthCraft Wicca had ik naast de negen mensen van mijn coven – de inner-circle die bestond uit mensen die al zo’n zeven tot vijftien jaar bij mij waren – nog eens twaalf mensen die zich hadden aangemeld voor de outer-circle.
En ja, er wordt dan gezegd door de heksen in spe dat ze al over veel kennis beschikken en dat toewijding geen probleem is. Als het echter daadwerkelijk aankomt op huiswerk maken, opdrachten doen en commitment tonen, haken veel mensen toch op een bepaald moment af.

Na een jaar EarthCraft Wicca hield ik van de twaalf nog maar twee serieuze mensen over.
Inmiddels ben ik drie jaar verder, hebben we een fijne vaste kern, is er nog wat wisseling geweest en is de Hogepriester aan mijn zijde vervangen door mijn eigenste man.
In het concept ‘EarthCraft Wicca’ heb ik alles kunnen aanpassen wat ik in eerste instantie veranderd wil hebben. Dit zijn overwegend zaken waar ik tijdens het bewandelen van mijn eigen – kronkelige – pad tegenaan liep of vond ik de antwoorden op vragen die lange tijd in mistige nevelen gehuld leken. Het ontwikkelen van een eigen traditie gaf uitsluitsel op manieren die ik voorheen nooit had kunnen voorzien.
Omdat de inwijdingen in de graden van de traditie waarin ik onderwezen ben inmiddels toch wel redelijk open en bloot liggen en voor iedereen beschikbaar zijn wat lezen en inhoud betreft, wilde ik dat sowieso anders hebben. De inwijdingen tot een mysterietraditie wilde ik opnieuw de lading en het gevoel geven van een magische en mystieke ervaring zoals het oorspronkelijk bedoeld was.
Ik heb een vijf-graden systeem ontwikkeld: de punten van een pentagram. Ieder onderdeel bevat lesmateriaal wat samenhangt met de elementen en idem de initiaties die volgen op het succesvol doorlopen van dat stuk leertraject.
Ter illustratie, zonder al te veel prijs te geven: het eerste jaar draai je grotendeels mee ter kennismaking. Bieden wij datgene in lesmateriaal en rituelen wat jij zoekt, kan je voldoen aan onze regels, het aanwezig zijn, het huiswerk maken, maar dus ook andersom: wat breng je mee qua kennis en kunde, hoe zit je in je denken en doen, pas je bij onze energie? Het uitgangspunt is dat je van ons leert, maar ook dat wij als coven van jou leren, al is het maar van de frisse blik op het leerproces en inhoud. Je leert in dat jaar dan de vorm van hoe wij rituelen doen, wat het lesmateriaal inhoudt, we leggen de basis, het fundament, van onze stroming. Dit zijn dus puur de basiszaken en -kennis. Verder hebben we geen uitsluiting van deelname aan rituelen en andere bijeenkomsten. Je hoort er gelijk helemaal bij; dat is dus ook anders dan in de gangbare traditie.
Na een Aarde-initiatie volgt Water, Lucht, Vuur en uiteindelijk de High-off met Spirit, als men dat wenst. Al deze inwijdingen vinden overigens buiten in de natuur plaats en niet skyclad maar in gewaden, omdat we ons toch in publieke ruimtes bevinden.
De Aarde inwijding is beetje te vergelijken met die van neofiet binnen de Alexandrian traditie, maar met een flinke twist. De Water initiatie is een volledige opname in de coven. De Lucht initiatie gaat geheel over jezelf leren kennen, en met Vuur sta je als een Hogepriester(es) naast mij in de cirkel. Lucht en Vuur bevatten onderdelen van de eerste en tweede graads inwijdingen binnen de bekende tradities.
Wat betreft lesmateriaal is the sky the limit. Ik, en mijn covenleden, kunnen zoveel inbrengen als we willen. Waar ieders interesses liggen vormt een belangrijke wegwijzer om verder te leren en te ontwikkelen als heks en priester(es) en als coven. Weet ik het niet, dan gaan we samen op onderzoek uit, duiken er met een aantal vol enthousiasme in en kijken we gezamenlijk of iets bij onze coven past. We werken met onder meer kruiden en planten, astrologie, maar ook met zegels, Kabbalah en de hermetische leerwegen. De ene keer bestuderen we een eigen versie van het Lesser Banishing Ritual of the Pentagram, de andere keer stampen de vijzels en maken we eigen wierook. Specifieke divinatiemethoden spelen een centrale rol binnen de leerweg en het rituele raamwerk. Het verbindende element – zoals ook uit de naam van onze traditie blijkt – is de liefde voor, en beleving van, de krachten van de Aarde. In een notendop zou EarthCraft Wicca kunnen worden begrepen als een complete mengeling van twee tradities en meer, want mijn eigen leerschool omvatte veel meer dan alleen de genoemde twee stromingen. Het is gebleken dat deze benadering erg goed werkt voor ons als coven, omdat we samen groeien in kennis en kunde.
Zelf denk ik dat deze vrijheden en flexibiliteit de traditie toegankelijker maken dan het toch redelijk strakke traditionele raamwerk. Daardoor kan het op een bepaald moment ook beter overleven zonder dat er wezenlijke kennis verloren gaat. Want het leren staat nog altijd op nummer één, maar het experimenteren is ook zo leuk en brengt ons pad verder. Het idee dat ik al weet wat ik volgend jaar met een jaarfeest moet gaan doen, omdat het zo is en we het altijd zo gedaan hebben, én omdat het zo in ons Book of Shadows staat, is een horror in mijn ogen. Daar ga ik compleet op kapot.

Ik wil creativiteit, mensen aansporen tot nadenken, verandering (is dat niet één van de meest aanvaarde definities van magie?), nieuwe onderdelen binnen een ritueel uitproberen, zelf het zwarte garen uitvinden en niet alles maar klakkeloos doen omdat het zo geschreven staat. Dat zou een dode letter zijn. Voor mij ligt in de vrijheid en creativiteit de vernieuwing binnen de traditie; een vernieuwing dat het vuur van de traditie brandende houdt. De kennis ontlenen aan het oude beproefde, het eigen maken en daarin ook je eigen weg zoeken en vinden. En wat is er mooier dan de vrijheid hebben om dat te doen binnen een nieuwe stroming – EarthCraft Wicca – met mensen die ook die creativiteit van geest hebben.

Wat mij betreft, als er geen vernieuwing en flexibiliteit komt, sterft de Traditionele Wicca door starheid een langzame dood … En dan zou er enorm veel kennis en kunde verloren gaan voor allen die wensen het magische pad te bewandelen.

Blessed Be,

EarthCraft Wicca – de natuur doet niets zonder doel!
www.earthcraftwicca.nl

Geplaatst in Artikelen | Getagged , , , , , , | 1 reactie

Volle maan van de speer

Geplaatst op 3 augustus, 2025 door Loes

Het is een jaar geleden dat ik een computercrash kreeg, computer en externe harde schijf beide stuk. Dus alle foto’s, video’s en schrijfsels… verdwenen. Via een slimme lieve vriend nog wat kunnen redden. Foto’s in één bulk (alles was zó mooi gearchiveerd), te sneu. En wat schrijfsels tot 2012… meer niet. Dat is even afscheid nemen geweest, het is wat het is… gelukkig zijn daar de fotoboeken en de WRO 🙂

Het is natuurlijk weer net zo druk als vorig jaar vanwege de festivals. Hopelijk geen ziekenhuisopname voor mama deze keer. Wel komt er een vakantie in Egypte doorheen. Ik ga samen met een vriendin de rondreis van ons leven maken… van Caïro naar Aswan en via de Nijl en kust van de Rode Zee terug. Veel tempels bezoeken en ons laven aan de oude Egyptische cultuur. In een opwelling zei ik dat ik met haar mee ga en dat vond ze leuk. Niet gerealiseerd dat het daar dan onmenselijk en onwenselijk heet is 😛 Maar ik trek mijn keutel niet in, ik ga mee! Verder kán ik niet uit mijn comfortzone gaan 🙂 Een reis boeken… nooit gedaan :-/ Buiten Europa… nooit gedaan. Zelf alles regelen om te gaan vliegen, prikken, paspoort… nooit gedaan. Morgen de creditcard regelen, dat schijnt handig te zijn. En ik, die helemaal tevreden is met haar tuintje, wandeling door het bos… ga naar Egypte! We gaan het meemaken 🙂

Mantelzorgvervanging voor mama geregeld (yep, daar ben je voor verzekerd!!) want manlief gaat naar al die festivals en is er dus ook niet.

Inzicht van deze tijd is voor mij dat ik mag voelen wat het met me doet als ik zover uit mijn comfortzone ga. Op de reis gaat er één 55+ mee… het is te hopen dat we daar geen last van hebben, die oudjes 🙁 Drong pas later tot me door dat ik dat zelf ben 😛 Inzicht… dat dus.

Volle maan van de Speer 19-08-2024

Het is een drukke tijd voor me. En niet alleen voor mij, natuurlijk ook voor mijn man. Rond deze tijd hebben we veel festivals en ons werk gaat gewoon door, dus weekendrust is ver te zoeken. En tussen de festivals door is mijn moeder een week opgenomen geweest in het ziekenhuis. Ze gebruikte de alarmknop (die direct met ons is verbonden) om 6.30 ‘s ochtends… want dan hadden we nog kunnen slapen. Ze had al heel de nacht last van hevige benauwdheid. Ze is dan ook met de ambulance afgevoerd en in drie dagen is 4,5 liter teveel vocht afgedreven. De arme ziel verdronk in haar eigen bed! Gelukkig kon ik haar een dag voor Castlefest weer ophalen en had ik de buurtzorg al aangezwengeld.

Op maandag 19 augustus is het volle maan. We zijn gisteravond terug gekomen uit Winschoten, weer een geweldig festival met heel veel mazzel met het weer. Niet te warm en niet te nat… gewoon droog. Natuurlijk bestel ik altijd goed weer en in 9 van de 10 gevallen is mijn bestelling doorgekomen, en zo niet… dan hebben we er weinig last van. Nog niet één keer met natte tenten thuisgekomen 🙂

En zo ook deze maandag en heerlijke dag, niet te warm, niet te koud/nat. De hemel is helder, dus dat belooft een ontmoeting met de maan. Om 22.00 ga ik de deur uit. Als ik mijn tuin uit wil lopen (met staf) schiet er, over de stoep, een fietser voorbij. Hij kijkt verschrikt achterom… dat was echt op het nippertje!! Had ik mijn staf 50 cm meer naar voren gestoken, dan was hij gelanceerd! En waarschijnlijk was mijn staf stuk, gelukkig dat het net kon allemaal… iets met tijd.

Nog geen maan te zien. Pas als ik het einde van de woonwijk (ik wandel aan de rand, langs het water) kom zie ik haar tussen de huizen oprijzen. Ze is diep rood! Later lees ik dat dat komt door de vele grote branden op onze aarde 🙁 Hoe mooi kan iets verschrikkelijks zijn. Vuur is niet per definitie slecht voor de natuur, zeker niet! Maar de schaal waarop de branden zijn is heftig. En natuurlijk het feit dat mensen steeds meer in het bos gaan wonen maakt het een tragedie voor hen. Ik geniet van het effect op de maan… dit is nog eens een bloedmaan!

Als ik over de brug het buitengebied in loop zie ik in de verte twee mensen aan komen met hoofdlampjes op. Ze verblinden me behoorlijk, zonder licht zie je veel meer. En zo aardedonker is het nu ook weer niet in het buitengebied. Hier en daar staat nog wel een lantaarn. Het zijn twee jongelui, die moeten nog leren dat je zonder zaklamp meer ziet 🙂 We lopen elkaar tegemoet en ze richten hun lampjes op mij. Ze gillen en slaan op de vlucht, ik heb nog nooit mensen zo lang zien rennen (met uitzondering van in een wedstrijd). Ze rennen de hele Urksteeg uit, tot ik ze niet meer kan zien… door die lampjes. Geen flauw idee wat er nou zo eng was aan mij :-/ Misschien mijn staf? Die tikte netjes op mijn tred, voor de rest was ik gewoontjes… geen schmink, geen neus, geen oren, geen stem (Mutti zat alweer in haar doosje). Blijkbaar ben ik toch enger dan ik zelf door heb. Waarschijnlijk vonden de twee het spannend om in het donker te wandelen en dan zo’n vrouw met staf tegenkomen… tja, dat kan eng zijn… het zou best een heks kunnen zijn 🙂

Wat in mezelf gniffelend vervolg ik mijn weg naar B8, mijn bomenvriend. Ik kom weer iets vaker in het bos. Van de fysio moet ik maar gewoon door de pijn heenlopen en dat doe ik dan ook maar. Op wat vreemde, misschien wel confronterende, ontmoetingen na is het rustig in het buitengebied. Ik ben heel benieuwd welk woord ik van B8 mag ontvangen. Het is fijn om hem weer om raad te vragen. Door de weeks klop ik niet bij hem aan, dan groet ik ‘m enkel in het voorbijgaan. Nu groet ik ‘m natuurlijk ook en leg mijn handen om zijn stam. Ik krijg ‘inzicht’ van ‘m. Tja, inzicht is nooit weg… maar waarom nu?

Nou, dat ben ik ondertussen wel te weten gekomen 😛 Het is nu 26 augustus en we zijn twee crematies verder. Van “niet zien aankomen”-mensen. Van één goede vriend die eigenlijk zo goed als onderweg was naar Wapserveen om weer creatief bezig te zijn. Bleken zijn darmen er opeens volledig mee op te houden… en dan gaat het snel. En toen stonden we met z’n allen om Ruud zijn stoffelijk overschot in een lijkwade. En dan hoor je dat hij als achtjarig knulletje bij opa en oma moest gaan wonen omdat mama een man had gevonden die een gezin wilde stichten… maar zonder Ruud. Gelukkig heeft hij zijn grootouders gehad en later heeft hij veel leuke dingen met zijn moeder en halfbroer gedaan. Maar zijn jongste halfbroer (nog in leven) kende hem pas vijf jaar. Ruud mocht 73 jaar worden. Die zelfde avond lezen we op Facebook dat de jongste zoon van mijn zwager is overleden (34 jaar jong). Een jongen die uit het zicht verdwenen was (3 vrouwen, 6 kinderen…) en naar wat we nu hoorden een naar leven had gehad. Verslaafd aan drank, drugs en gokken… en dakloos. Hoe ziet een verloren leven eruit? Dit hakte er beide wel in bij me. Vooral de jonge knul die geen goed leven heeft kunnen opbouwen. Niet verzekerd, dus geen plechtigheid. Vijf mensen die je kist mogen dichtmaken en hup de oven in… wie zal er nog aan hem denken, met fijne herinneringen??

Ik kom vanzelf tot het inzicht, daar is geen hogere wiskunde voor nodig. Als ik met mijn man de naaste familie doorneem qua ‘elk huisje heeft zijn kruisje’, dan mogen wij ons zeer gelukkig prijzen! Dat is inzicht 1, een niet onbelangrijke!

Van de week was ik zo moe! Logisch na zoveel rompslomp (yep, ook nog een computercrash… ben ik nog niet mee klaar!!) en emotionele zaken. Ik heb vrijaf nodig! Ik ga twee weken vrij nemen, geen werk. Even lekker kunnen uitslapen of juist vroeg het bos in, net wat ik wil! Ook ik heb mijn grenzen en moet denken aan mijn gezondheid: inzicht 2, een zeer belangrijke.

En dan het 3e, doe wat met je leven!! Zorg dat je een fijne passie vind en doe daar wat mee. Dat geldt voor mij maar ook voor mijn man en kinderen. Ook al gaat zoonlief 22 oktober voor een jaar naar Australië en daarna nog backpakken door de Oost. Misschien blijft hij 1,5 jaar weg… en als hij daar iets vindt, misschien wel langer. Als hij maar met zijn passie bezig is en gelukkig is. Tegenwoordig hebben we beeldbellen, dat is toch wel heel gaaf! Yep, daarvoor heb ik een smartphone… en alleen daarvoor. Appen en Instagram om te zien wat mijn dochter uitvoert. Die zit in de fietsen (marketing) en erop, en dan door heel Europa 😛 Wanneer die haar rust neemt, geen idee… dat heeft ze niet van een vreemde.

Ik hoop dat als ik dit aardse bestaan inwissel voor iets definitievers mensen nog weleens aan mij zullen denken. Al was het alleen al door de vele leuke foto’s die er van mijn Groene Groep zijn gemaakt door de jaren heen. Ik denk dat dat mijn nalatenschap wordt… plezier.

Ik heb de sauna al geboekt voor zaterdag, nog even een weekje werken en dan wat meer rust. Het weekend erop gaan we nog naar Annotopia in Rotenburg am Fulda, dat wordt weer een lange rit. Ik krijg er best asfalt-jeuk van 😛 Nu maar hopen dat het de rit waard is. Het Duitse publiek is leuk om voor te spelen. Wat is er nou fijner om te zeggen dat je werk… spelen is <3

Dat waren toch wel een paar inzichten deze week… en daar had ik maandag nog geen flauw benul van. Inzicht komt met de tijd 🙂

Nadat ik dus bij B8 dit mooie woord had gekregen en ik heel benieuwd was welk inzicht er tot me zou komen, ben ik verder het bos in gelopen. De maan kleurde steeds minder rood en klom op aan de hemel.

Het thema van deze maan is “Bouw aan je zelfvertrouwen” en “Zij die heelt”… dat laatste schijnt de tijd ook te zijn 😉 Mooi om naar zelfvertrouwen te kijken en Vuur. Vuur is zoveel meer dan vlammetjes. Het is ook de energie die je in je passie steekt. Spelen met Vuur <3 Natuurlijk ga ik altijd vol voor mijn spel en spelers. Maar het is noodzaak om niet te fel te branden en ook niet op te branden. Het spelen met Vuur is voor mij een vanzelfsprekendheid. Ik zeg altijd: spreid je energie over de dagen dat je speelt, wees terughoudend met alcohol en neem genoeg rust/slaap! Want je kan zomaar opgebrand zijn en dan is het spel over en uit. Gelukkig gaat dat veel spelers steeds beter af 🙂 En nu moet ik dus zelf even aan de noodrem gaan trekken. De volle maan van de Speer vraagt me mijn energie te richten en daar heb je dus energie voor nodig!

Een mooi opstekertje krijg ik van Sarasvati (godinnen-orakelkaarten): “Express yourself through creative activities”, zullen we dat dan maar doen? Schrijven hoort daar trouwens ook bij 🙂 Heerlijk dat schrijven, het geeft rust en overzicht… en inzicht.

Als mijn wandeling zo goed als over is, is de maan weer zilverwit en stralend. Het is weer mooi geweest, ik ga even op mijn lauweren rusten en me opmaken voor een festival in Duitsland.

Liefs, Loes

Zoonlief is net begonnen aan zijn tweede baan in Australië. De eerste was in Perth bij een koffiezaak (VooDoo koffie) en nu werkt hij twee uur rijden boven Perth als hoofdbarista in een koffiezaak daar aan het strand. Hij heeft nu in plaats van het hostel een eigen ruimte om te wonen. Met een gym bij het huis. Tien minuten fietsen en hij is op zijn werk. Hij is net begonnen daar en hoopt er drie jaar te mogen werken. De baas daar gaat dat voor hem aanvragen als hij door zijn proeftijd heen is, hope so! Dus de beloofde anderhalf jaar kan zomaar vier jaar worden. Dan wil hij wel tussendoor nog naar huis komen 🙂 Zijn rijbewijs halen en hopelijk genieten van zijn familie, die hij wel mist. Ik ben zó blij met beeldbellen! We babbelen een paar keer per week bij, zo fijn!

Dochterlief is net weer thuis van veertien dagen fietsen in de Dolomieten, wat een geweldig landschap! Ze heeft weer mogen fietsen voor een fietsglossy, ja, die meid van me regelt het wel. Passie en werk zijn één voor haar, dat is leven!

En mijn neef van 34 die heeft achteraf bezien een geweldige uitvaart gehad van zijn PEC Zwolle-matties. Vuurwerk, erehaag en heel veel mensen waren er voor hem… ze hebben hun eigen ceremonie gehouden voor hem. In mijn vollemaanbos staat zijn herinneringsboom. Aan de boom zie ik dat er regelmatig mensen bij hem zijn. Laatst was er een groepje jongelui dat bij zijn boom stond.

Iedere wandeling, wel of geen volle maan, ga ik even bij hem aan. Dan haal ik de dode bloemen uit zijn plantjes en denk ik aan hem. Eigenlijk hebben wij als familie nul contact met elkaar… los zand. Best triest dat ik nu pas mijn neef zie, als mens. Via zijn boom <3 In zijn boom hangt een maantje met een lichtbol… zo mooi.

Geplaatst in Volle Maan Wandelingen | Getagged , | Reacties uitgeschakeld voor Volle maan van de speer