Imme Dros
Odysseus, een man van verhalen
Met tekeningen van Harrie Geelen
Querido, Amsterdam 1994. ISBN 90-214-6036-X.
In de bibliotheek te leen of tweedehands te koop, of nieuw verkrijgbaar in één band met Ilios (zie hieronder)
Sinds het uitkomen van de film The Odyssey van Christopher Nolan woeden er op social media hevige discussies over zo ongeveer elk aspect van de film waaraan iemand eventueel aanstoot zou kunnen nemen – en social media zijn geknipt voor heftige reacties, dus dat wil wel. Blogs en nieuwsbrieven over de oudheid haken in op de trend en gaan aflevering na aflevering over de Odyssee. Maar ook in boekwinkels is een sterk toegenomen vraag naar vertalingen van Homerus’ Odyssee en naar de diverse navertellingen van het verhaal. Bij mijn moeder lag ineens weer Odysseus, een man van verhalen van Imme Dros op tafel. Ik sloeg het boek open en kon haast niet ophouden met lezen.
De Odyssee is geen chronologisch rechttoe-rechtaan verhaal over de avonturen van Odysseus en dit boek is dat evenmin: verschillende personages die zelf een rol spelen in de mythen worden hier aan het woord gelaten om een gedeelte, en daarmee hun eigen, op de toehoorder afgestemde versie van de gebeurtenissen te vertellen. Odysseus’ oude voedster Eurykleia bijvoorbeeld haalt herinneringen op: zij vertelt hoe deze langgewenste koningszoon de merkwaardige naam Odysseus kreeg, wat ‘Hateling’ betekent, en denkt terug aan die keer dat zij als bediende de koning uitschold, omdat hij Odysseus die toen nog maar een jongen was, had meegenomen bij een jachtpartij, waarbij het kind een ernstige beenwond opliep. Zijn vrouw Penelopeia vertelt hoe ze Odysseus voor het eerst ontmoette in Sparta, waar de edelen van heel Griekenland naar de hand van haar vriendin Helena dongen. Athena brengt verslag uit aan Zeus over Odysseus’ zoon Telemachos, die inmiddels volwassen is en zich (hiertoe door haarzelf aangespoord) eindelijk verzet tegen de 108 onwelkome gasten in het paleis, die met zijn moeder willen trouwen en al jarenlang feestbanketten aanrichten op kosten van Odysseus’ familie. Afrodite klaagt tegen haar minnaar Ares over wat Athena, die zij niet kan uitstaan, nu weer heeft bekonkeld zonder dat Zeus er iets van zegt. Athena beklaagt zich bij Zeus over Aphrodite die met Hera samenspant om haar plannen te dwarsbomen, en dat dat niet logisch of redelijk is… Net als bij Homerus vertellen de sprekers zelf ook weer wat anderen hebben gezegd, en wat die anderen hebben verteld dat weer anderen hebben gezegd – en al het gesprokene in de directe rede, waardoor je soms even vergeet wie er nu eigenlijk aan het woord is.
Wie de Odyssee in vertaling (of in het Grieks) heeft gelezen, zal in dit boek uiteraard het verhaal zelf, maar ook veel zinswendingen herkennen. Bijvoorbeeld wanneer Athena vermeldt dat Telemachos “wel erg lang nadenkt bij alles”. In de vertaling van de Odyssee van deze schrijfster, die ik ooit met veel plezier als podcast heb beluisterd,* is regelmatig sprake van “Telemachos, die bijzonder goed nadacht”. Het ging bij die aanduiding duidelijk om een zogeheten epitheton, een vaste omschrijving die steeds terugkeert. De korte kenschets maakt duidelijk dat Telemachos niet zomaar iets doet of gelooft, maar een aard heeft naar zijn ouders, die allebei als buitengewoon slim en niet gemakkelijk te misleiden worden afgeschilderd.
De verhalen worden levendig en met humor verteld. De humor schuilt niet alleen in de opzet, maar ook in details zoals de soms militaire toon in de rapporteringen van Athena of de zeemanstaal van Poseidon (“Hojo!”), of de bewering dat Hermes de honderdogige, immer waakzame Argos in slaap wist te krijgen door hem notulen van de godenvergaderingen voor te lezen. (Hermes’ notulen zoals die in dit boek staan afgedrukt, zijn trouwens helemaal niet saai.) Aardig zijn ook, voor wie ze kan herkennen, literaire toespelingen zoals de verbaasde uitroep “alle Goden van de Olympos op een roeibank!” (in de tragedie Agamemnon van Aeschylus komt een zin voor die zoiets schijnt te betekenen als: gewelddadig is de goedgunstigheid van de goden op hun verheven roeibanken). Wie de toespelingen niet herkent (en ik vermoed dat er veel meer zijn dan ik opmerk), krijgt toch nergens het gevoel dat de schrijfster haar eruditie etaleert over de hoofden van minder belezen lezers heen. Het blijft allemaal prima leesbaar. Ik zie ernaar uit, ook eens Ilios van Imme Dros te gaan lezen.
Odysseus, een man van verhalen is momenteel niet los in de handel, maar wel samen met Ilios van dezelfde schrijfster in één band.
Wie liever Homerus in het Nederlands leest in plaats van een op Homerus geïnspireerd boek, kan ik de vertalingen van deze zelfde Imme Dros aanbevelen. Net als Ilios & Odysseus zijn die nu samen in één band leverbaar, en wel als Ilias & Odysseia.
* Vertaalde klassieke teksten komen eigenlijk het best tot hun recht als hoorspel, podcast of luisterboek. In de oudheid werden ze immers ook voorgedragen en beluisterd.
