Maaneclips te Mosul. Prent van Jan Luyken, 1689. Collectie Rijksmuseum
Maansverduisteringen komen zo’n twee keer per jaar voor, maar binnen de wiccatraditie krijgen ze vaak weinig aandacht, en dat terwijl de volle maan al eeuwenlang wordt gevierd en in wicca geldt als een krachtig moment voor viering en magisch werk. Een verduistering biedt een unieke gelegenheid om de “schaduw” van ons innerlijke zelf te verkennen. In deze tekst verbind ik astrologische inzichten, Jungiaanse psychologie en de specifieke ‘Lankestriaanse’ maankalender om een symbolisch‑psychologische interpretatie van maansverduisteringen te bieden. Het resultaat is een praktisch kader dat zowel ritueel als innerlijk werk ondersteunt.
De rol van de maan in wicca
In wicca speelt de maan een belangrijke rol. Heksen vieren doorgaans de volle manen tijdens vieringen die esbats genoemd worden. Traditioneel geldt de esbat als een werkbijeenkomst. Het belang van de volle maan blijkt uit de Charge:
“Whenever ye have need of anything, once in a month, and better it be when the Moon be full, then ye shall assemble in some secret place and adore the spirit of me, who am Queen of all Witcheries. There shall ye assemble, ye who are fain to learn all sorcery, yet have not yet won its deepest secrets: to these will I teach things that are yet unknown. “
Enerzijds is het dus een moment om te aanbidden, anderzijds een moment om kennis op te doen. Vooral uit de laatste zin blijkt de volle maan als werkbijeenkomst.
Christina Oakley-Harrington geeft in een interessante podcast* haar kijk op de vieringen: de Goden zijn niet almachtig en hebben onze aanbidding of energie nodig. Maar eens per maand groeit hun kracht, en op het hoogtepunt, met volle maan, geven de goden terug. Daarom is de volle maan een geschikt moment voor magisch werk. Een andere kijk op magisch werk is de gewoonte om het doel van het werk af te stemmen op de maanfase: met wassende maan trek je zaken aan, en met afnemende maan bedrijf je magie om dingen kwijt te raken. Nieuwe en volle maan zijn in deze context juist minder geschikt voor magisch werk, omdat het momenten van stilstand zijn. De inzichten en opvattingen verschillen per stroming, coven of zelfs heks.
De Lankestriaanse maankalender
In de Gardneriaans-Lankestriaanse lijn (de lijn vanuit Joke en Ko Lankester) hebben alle manen van het jaar een eigen thema en betekenis gekregen. Ko heeft zich hiervoor gebaseerd op de maankalender van Merlin (Silver Circle), maar heeft e.e.a. aangepast. Zie hiervoor De Keltische maankalender in het zonnejaar van Joke en Ko Lankester. Ko heeft niet alleen iedere maan van een thema voorzien, onder andere door deze te koppelen aan een boom en een Ogham-teken, maar ook van een ritueel. Het is in deze inwijdingslijn gebruikelijk deze vaste rituelen op de daarvoor aangewezen momenten (manen) uit te voeren.
Astrologische perspectieven op verduisteringen
Een punt van interesse voor mij, onder andere vanwege mijn interesse in astrologie, zijn verduisteringen. Als we veronderstellen dat zon en maan in wicca zo belangrijk zijn, hoe kan het dan dat er nauwelijks aandacht is voor verduisteringen? Ik ging op zoek naar een manier op deze gebeurtenissen, die sinds mensenheugenis doorgaans veel indruk maken op ons, te duiden en in te bedden in mijn wiccapraktijk. ‘Voelen’ wat voor energie dat moment met zich meebrengt, is voor mij geen heilzame weg gebleken. Op dezelfde manier waarop een volle maan soms heel erg invloed lijkt te hebben op het leven in een dag (slecht slapen, spanning, bepaalde emoties), en soms weer totaal niet, was er voor mij ook op de verduisteringen geen pijl te trekken.
Vanuit de astrologie bekeken zou je dan kunnen nagaan waar in je geboortehoroscoop de verduistering precies valt, om dan te onderzoeken of dat punt contact maakt met andere belangrijke punten of planeten in je horoscoop. Als dat het geval is, dan is, kort gezegd, de verduistering voor jou relevant; zo niet, dan niet of minder. Daarnaast zal de astroloog kijken in welk ‘huis’ (levensgebied) de verduistering valt. In dat huis mag je dan tot aan de volgende eclips ‘verduistering’ verwachten. Maar daarmee blijft het effect van de verduistering uiterst persoonlijk (in tegenstelling tot het algemenere thema van de maan), en het laat een eclips die in je horoscoop geen belangrijke punten raakt helemaal buiten beschouwing, waarmee die betekenisloos zou zijn. Maar is iets dat zo tot de verbeelding spreekt en op de psyche inwerkt niet altijd relevant? Al met al gaf het me weinig houvast.
In mijn opvatting zijn er vier manier om iets te onderzoeken, gesymboliseerd door de vier elementen. Weg bewegend van de route van de Weg van de Aarde (observeren wat het doet), de Weg van het Water (voelen wat het doet) en de Weg van de Lucht (beredeneren wat het doet) bleef de Weg van het Vuur over. Het element vuur draait om intuïtie: zien hoe dingen zich zouden kunnen ontwikkelen, zien van mogelijkheden, en vooral: het zien van verbanden en patronen in symbolen. De Weg van het Vuur bracht mij tot een symbolisch-psychologische interpretatie van een verduistering.
Om dat te begrijpen is het nodig eerst te begrijpen wat een eclips is, en om te begrijpen dat een zonsverduistering iets anders is dan een maansverduistering. Bij een zonsverduistering schuift de maan tussen de aarde en de zon, daarbij de zon verduisterend. Dit gebeurt daarom per definitie altijd met nieuwe maan. Een maansverduistering werkt net iets anders: deze vindt altijd plaats bij volle maan. Hier is het de aarde die tussen maan en zon in staat. De aarde blokkeert dan het licht van de zon. Maar doordat het licht in de dampkring van de aarde wordt afgebogen, valt er nog wel wat licht op de maan, en door die buiging gaat het vooral om licht aan de rode kant van het kleurenspectrum. Bij een (volledige) maansverduistering verdwijnt de maan dus niet (zoals bij een zonsverduistering de zon ‘verdwijnt’), maar kleurt ze rood. Ze rijst als het ware op uit de schaduw en laat een andere kant, een ander apsect, haar “schaduwkant”, zien.
Maansverduistering: de zon (rechtsboven) schijnt op de aarde (midden) die daardoor een schaduw werpt op de maan (linksonder). Prent van Vincent Laurensz. van der Vinne (II), 1696 – 1742. Collectie Rijksmuseum
Jungiaanse schaduw en de maan
In de Lankestriaanse lijn vanaf de Sub Rosa coven speelt het Jungiaans denken een grote rol. Het begrip schaduw is dan ook heel belangrijk. Jungiaans gesproken staat ‘schaduw’ voor al die onderdelen van de persoonlijkheid die vergeten, verdrongen of nog niet ontdekt zijn en die verstopt zijn in het onbewuste. Eigenschappen dus die bij je horen, maar die je (nog) niet kent, of niet wil kennen. Aan ons als stervelingen de schone taak deze schaduw te leren kennen en te integreren (Ken Uzelve). Een niet-gekende schaduw zal zich namelijk aan het bewustzijn op blijven dringen in de vorm van projectie in de buitenwereld: je loopt steeds tegen dezelfde vervelende situaties aan, komt steeds weer die nare arrogante mensen tegen, etc. Zolang je niet beseft, en integreert, dat deze nare omstandigheden juist over jou gaan, blijven ze zich openbaren aan je via je omgeving, en controle uitoefenen over je, niet zelden in de vorm van ‘noodlot’. Uitingen van het onbewuste kunnen gekenmerkt worden door een soort alles-of-niets houding, of ontregeling of ongemak. Een belangrijk punt hierin is overigens het idee dat de schaduw nooit totaal geïntegreerd kan worden, al was het maar omdat de schaduw maar een deel van het onbewuste is. Er zal altijd een deel voor onszelf verborgen, onbewust, moeten blijven. Net zoals dag en nacht elkaar in stand houden, is het de dynamiek tussen het bewuste en het onbewuste die leven brengt.
Als we deze interpretatie van de schaduw combineren met de beschaduwde volle manen, die in de kalender van Ko allemaal een eigen thema hebben, zou een symbolische duiding van een maansverduistering kunnen zijn dat het een moment is dat de schaduw van het thema van die maan ‘belicht’ wordt. Dus: wat is de verborgen, of donkere, of minder prettige kant van dit thema? Wat als dit thema er teveel of te weinig is? Wat, aangaande dit thema, zie je niet? Hoe komt dit thema steeds weer op je pad? Je zou de verduistering kunnen zien als een aanmoediging om wat dieper te graven en op zoek te gaan naar die zaken rondom het thema van de maan die je misschien nog niet bedacht hebt. Of heb je iets laten liggen? Is het misschien zelfs een waarschuwing? Het is mijns inziens niet een kwestie van een kant en klare duiding, zoals je bijvoorbeeld in sommige tarotboeken een duiding van een gekeerde kaart hebt. Net zoals het thema ‘reiniging’ voor iedereen iets ander betekent in het leven, doet de schaduw daarvan dat ook.
Overigens zie ik een eclips als iets wezenlijks anders dan de ‘donkere maan,’ die ik persoonlijk los zie van het thema van de maan. De donkere maan (die we astronomisch gezien nieuwe maan noemen, een term die ik zelf dan weer hanteer voor dat moment dat de maan voor het eerst weer zichtbaar is) beschouw ik als een liminaal punt. Als de rust tussen twee ademhalingen. Niet meer een onderdeel van de vorige maan, en nog geen onderdeel van de volgende.
De Sneeuwmaan
Ik schrijf dit stuk op 3 maart 2026. Vanmiddag rond half 1 was de maan vol, en het was een verduistering (die zijn er overigens gemiddeld twee keer per jaar, de vorige was op 7 september 2025). In de maankalender van Ko is dit de volle Sneeuwmaan. Het thema dat aan deze maan verbonden wordt, is ‘kiemkracht’: in deze tijd van het jaar moet blijken welke zaadjes (en welke projecten en ideeën) levensvatbaar blijken te zijn, en welke niet. Niet alles wat gezaaid wordt, komt uit. Daarop doordenkend gaat deze maan over schiften, keuzes maken, loslaten wat niet werkzaam blijkt en koesteren en verzorgen van wat dat wel is. We doen magisch werk om bepaalde oude patronen los te laten, en nieuwe ideeën kracht mee te geven. Maar de eclips bevraagt ons hierop.
Wat is de mogelijke schaduw van kiemkracht? In de voorbereiding op het ritueel praten we hierover: hebben we misschien teveel ideeën? Of juist te weinig? Maken we wel keuzes? Geven we energie aan zaken waarvan we weten dat ze niet levensvatbaar zijn? Graven we de zaadjes steeds op om te kijken of ze al uitkomen? Nemen we misschien te snel afstand van het oude, en gaan we te snel door naar het volgende? Mijn hogepriesteres Marloes en ik bevragen elkaar hierover. We zijn net een coven begonnen en we willen door! De start is gemaakt, die laten we achter ons, nu is het tijd om te groeien en nieuwe mensen aan te trekken. Door dit gesprek beseffen we dat de start misschien nog helemaal niet achter ons ligt, maar dat we er nog midden in zitten. Misschien gaan we te snel. Misschien is de basis nog helemaal niet zo solide: als we te snel groeien zonder aan de wortels te blijven denken, waaien we bij de eerste voorjaarsstorm om.
We kiezen voor een twee-sporen beleid: de tijd is daar om te denken aan groei, en om daar werk voor te doen, maar intussen blijven we werken aan de solide basis: hoe gaan we het doen? Hoe denken we over belangrijke zaken? Wat moet er in de opleiding? Hoe voelt het überhaupt om los te komen van onze moedercoven? Heeft dat al wel een plek gekregen? We gaan door met de blik vooruit, maar iets behoedzamer en met aandacht voor waar we nog middenin zitten. Sommige zaadjes hebben extra aandacht nodig.
De Maan van het Weerlicht
Een ander voorbeeld. De volgende maansverduistering is op 28 augustus. Dit wordt een gedeeltelijke maansverduistering, geen totale, maar voor mijn symbolische interpretatie maakt dat niet uit. In de kalender van Joke en Ko is dat de Maan van het Weerlicht. Het thema is wijsheid, (spirituele) oogst, dankbaarheid. Deze maan nodigt ons uit om na te denken over de schaduw van dat thema. Die staat niet vast. Het zou een misstap zijn te proberen algemene schaduwinterpretaties van dat thema te geven: wat ik in deze benadering voorstel, is te reflecteren op het thema van de maan in jouw persoonlijke context, en dáár de schaduwzijde van te onderzoeken.
Vanuit mezelf bekeken zou ik bijvoorbeeld aan de slag kunnen gaan met de vraag welke waanzin ik vermom als wijsheid (waar loop ik van weg of laat ik over mijn grenzen gaan om de lieve vrede te bewaren?). Of met de vraag wat ik eigenlijk doe met al die verzamelde wijsheid – wat heb ik aan het verzamelen van kennis en kunde, als ik vervolgens als een gatekeeper op die rijkdom ga zitten? In welke levensgebieden ben ik helemaal niet wijs? Waar ben ik dankbaar voor? Beschouw ik bepaald noodlot soms als “cadeautje” omdat ik nu “mag” ervaren “wat voor mij belangrijk is” terwijl ik eigenlijk gewoon tekort ben gedaan en gerechtigheid zoek?
Integratie
De maan komt weer tevoorschijn uit de schaduw, 27 juli 2018. Foto © Medeia
Deze voorbeelden schetsen een mogelijkheid van hoe de maansverduistering symbolisch en psychologisch geïnterpreteerd kan worden. Bij de Sneeuwmaan kreeg het de vorm van een gesprek, en bij de Maan van het Weerlicht in een persoonlijke reflectie, over de ‘schaduwzijde’ van het thema van de maan, maar er zijn meer vormen denkbaar. Misschien is een eclips een goed moment voor ‘innerlijk werk’; meditatie, visualisatie, magie of ritueel om aan de slag te gaan met dit schaduwdeel in jezelf.
De eclipsen symbolisch duiden geeft nog enkele andere handvatten: een zonsverduistering zou een mooi moment kunnen zijn voor een derdegraads inwijding, aangezien Zon en Maan samenvallen (als in een hieros gamos). Voor wie een apocalyptischer gevoel van een eclips heeft, is dit misschien geen heilzame route, maar de symboliek spreekt voor zich. Een maansverduistering is wellicht een goed symbolisch moment voor een tweedegraads inwijding, vanwege de nadruk op de schaduw in de tweede graad. Een laatste suggestie zou zijn om eerste graads heksen nog niet te laten werken met de schaduw van de manen. Leer eerst maar eens de basis kennen. Vanaf de tweede graad kan het perspectief van een schaduwmaan of eclips concrete handvatten bieden voor schaduwwerk.
Conclusie – de maansverduistering als poort naar transformatie
In dit stuk heb ik een begin gemaakt met het verkennen van een mogelijke interpretatie van maansverduisteringen. Een maansverduistering is meer dan een astronomisch fenomeen; ze fungeert binnen de Wicca‑praktijk mogelijk als een spiegel die de verborgen, “schaduw‑”kant van het maanthema onthult. Door de combinatie van astrologische positionering, Jungiaanse psychologie en de Lankestriaanse maankalender ontstaat een rijk symbolisch landschap waarin de verduisterde maan ons uitnodigt om de onbewuste aspecten van onszelf – die vaak in de schaduw blijven – in het licht te brengen.
Wanneer de volle maan wordt verduisterd, vraagt het leven ons om stil te staan bij de “schaduw” van het bijbehorende thema. Door de verduistering bewust in ritueel en schaduwwerk te integreren kunnen we de tijdelijke duisternis omzetten in een katalysator voor nieuwe inzichten en persoonlijke transformatie. Zo wordt de maansverduistering niet slechts een hemelverschijnsel, maar een herhaaldelijk aangeboden poort naar diepere zelfkennis, heldere intentie en duurzame spirituele groei.
Marloes en Sven. Foto © Ser, Coven Sub Rosa
Veel van de boeken van Joke en Ko Lankester zijn vrij verkrijgbaar. “Het vieren van de maanfeesten,” waar dit artikel aan refereert, is onder andere hier te vinden: https://druiderij.nl/wp-content/uploads/2023/04/Vieren-vd-Maanfeesten.pdf
Sven is derdegraads gardneriaans priester uit de lijn van Joke en Ko Lankester. Hij is onlangs met Marloes coven ‘De Wilde Jacht’ gestart in Elim, Drenthe. Samen met Ser maakt Sven de podcast ‘De Wilde Rozen‘, die gaat over hun perspectief op wicca en aanverwante zaken. Hij is te bereiken via sven@dewildejacht.nl
